sábado, 3 de diciembre de 2016

Pasión e morte de Esteban Picón "O Chosco"


Esteban Picón Conde era zapateiro e tiña o alcume de “O Chosco”, natural de Santiago, vivía na Illa de Arousa. Persoa significada da esquerda, tras o golpe militar fuxiu a Coruña, pois as actuacións da Guardia Cívica naquela localidade non facían presaxiar nada bo. Entre os “cívicos” destacaban antigos militantes socialistas que buscaban tapar o seu pasado e ao seu xefe un numeroso grupo de máis de cincuenta veciños, entre eles significados dereitistas e fabricantes de conservas, considérano un perturbado e denuncian que “innumerables son los desmanes y atropellos que este grotesco dictador comete en personas y haciendas”.
Os “cívicos” deteñen a Encarnación, moza de Esteban, para premela e obrigala a dicir o seu paradeiro, pois decatáranse de que fora visitalo a Coruña aínda que ela mantiña que non chegara a velo. Unha noite leváronlle unha gabardina do mozo dicíndolle que xa o detiveran e, na planta baixa do cuartel, comezaron a dar golpes e gritos semellando que estaban a mallar nel. Ao día seguinte, o xefe “cívico” deixouna marchar ordenándolle que primeiro fose á misa; o de obrigar a ir á misa era unha das manías que tiña dito xefe.
Un grupo de seis “cívicos” e falanxistas contrataron un coche en Vilagarcía e dirixíronse a Coruña, no cuartel da Guardia Civil recolleron a Esteban e emprenderon o regreso; como choraba e queixábase de que as esposas lle apertaban, dicíanlle que perderan as chaves e cantábanlle o enterro obrigando ao detido a participar nos cánticos. Pararon en Santiago e, a petición do chofer, déronlle un bocadillo e unha gaseosa. Á unha da madrugada chegaron a Vilanova e embarcaron cara a Illa. Xa na Illa, levan a Esteban atado e ensanguentado polas casas de dúas persoas das que fora mozo; unha delas, Encarnación, conta que o 23 de setembro entraron no seu domicilio levando a Esteban coa roupa esnaquizada e a cara ensanguentada, algúns “cívicos” cantaban e o xefe preguntoulle á moza que quería que fixeran con el. Ela abrazouno e dixo que non lle fixeran nada. Picón, chorando, pediulles que non o maltrataran máis e que o puxeran en prisión toda a vida; o xefe contestoulle que o porían nunha prisión pero baixo terra. Paseárono esposado polo pobo nunha macabra procesión na que o obrigaban a cantar as coplas que, segundo parece, cantara Esteban nun dos carnavais e que aludían ao xefe dos “cívicos”; os gritos foron escoitados en toda a illa. Diante dun cruceiro mandárono rezar e atravesárono cunha baioneta, levárono á praia do Aguiúncho e, contra as catro da mañá, rematárono a tiros; a continuación afondárono no mar, a tres quilómetros da costa, atado a un poste de pedra.
Por estes feitos e outros de semellante gravidade foron procesados o xefe e varios compoñentes da Guardia Cívica; este procesamento tivo lugar o 28 de xuño de 1937, tras unha serie de denuncias feitas á autoridade militar.
O fiscal militar resume o sucedido nestes “escandalosos hechos”
después de llevarle esposado, hambriento y haciéndole objeto de malos tratos por el camino hasta el extremo de obligarle a cantar su propio entierro, lo condujeron con el rostro ensangrentado, exhibiéndolo así en la casa de dos muchachas que habían sido sus novias, mofándose de él y respondiendo a sus súplicas de piedad, obligándole de nuevo a cantar coplas alusivas a él, conduciéndolo por último a la playa llamada del Aguiuncho, en donde BENITO FIGUEIRAS [en maiúsculas no orixinal]le dió muerte, y entre todos, después de atarle una piedra al cuello, arrojaron su cadáver al mar.
No consello de guerra os acusados non negan o asasinato de Picón e o defensor xustifica o sucedido aducindo que, nos primeiros momentos tras o “Glorioso Alzamento” todas as enerxías estaban adicadas ao mantemento da orde, o que non permitía fixarse en formalismos legalistas que conduciran a unha perda de tempo e ao favorecemento dos intereses inimigos: “había que cortar el mal en donde se hallaba, sin contemplaciones, sin formalidades.”
A pesar de que recoñecen o asasinato de Esteban Picón, o tribunal que xulgou as actividades deste grupo, na súa sentencia estima “ocioso e innecesario” facer relación detallada dos feitos e considera que foron medidas tomadas ante a ameaza da “destrucción y barbarie de los defensores de la antipatria” aínda que non foron utilizadas con ponderación pero
hubieron de producirse necesariamente acciones reprochables desprovistas no obstante, en un sereno análisis, de indiscutible peligrosidad criminal y esencia antijurídica.
 polo que foron absoltos.
Nota: As citas textuais aparecen en documentación do proceso. AIMN.

domingo, 20 de noviembre de 2016

Epistolario (IV): Cartas a Gómez Corbacho.


Antonio Villaverde Hermida era un chofer veciño de Cerponzóns (Pontevedra) detido en agosto de 1936. Acusábano de conducir un camión con xente armada dende Bueu a Pontevedra; dito camión fora detido e obrigado a dar a volta por tropas do Polígono Janer de Marín. A policía considérao partícipe de actividades revolucionarias e cualifícao de comunista, aporta como proba da súa militancia a correspondencia que mantivera con Juan Manuel Gómez Corbacho. A Guardia Civil de Bueu informou que desempeñaba o posto de vogal de propaganda das Juventudes Socialistas e que era moi coñecido polas súas ideas extremistas. Juan Manuel Gómez Corbacho estaba fuxido naquelas datas e acabaría asasinado en Salcedo. Antonio Villaverde foi fusilado, tras un consello de guerra, o 28 de novembro de 1936 no quilómetro un da carreteira de Campañó (A Caeira).
Neste “Epistolario” damos a coñecer o contido das dúas cartas. Respectamos a redacción e ortografía orixinais.
Estimado camarada en mi poder tu carta del 16 del corriente veo que estas vien yo de momento vien.
Camarada tengo que decirte que el dia 14 del corriente hubo en Pontevedra un mitin de afirmación republicana en el que ablaron republicanos, socialistas, comunistas y galeguistas todos ablaron vien pero el delegado del P.C. estubo formidable cuando ablaba nuestro delegado o sea ablaba el P.C. el delegado del governador hubo de llamarle al orden alguna vez pero el publico puesto en pie y con el puño en el alto gritaba energicamente, entonces el delegado del governador quiso suspender el acto, pero no lo suspendió porque el publico protestó y Tafal le echó las manos entoces seguio ablando nuestro camarada pero tubo que limitar su discurso.
Despues del acto se celebró una impresionante manifestacion que desde el teatro fueron acia el govierno civil, en donde prorrumpieron con vivas a Rusia y a Asturias; así que ya ves la emocion que abia ese dia en Pontevedra y asi fue en todo.
Respecto a lo que me dices del P.C. si tiene mucho progreso pues mira desde Octubre se arreforzado bastante mas; aunque digan lo contrario nuestro P.C. se ba reforzando bastante, no te puedo ser más amplio en esto. [...] Un saludo a tu manera para todos los camaradas que te acompañan en esa infernal prisión. Salud.
Camarada me diras si te entregan las conservas que te mande o que acen con ellas [...]
A referencia ao acto de afirmación republicana permite datar a carta no mes de abril de 1935; tivo lugar o día 14 dese mes, no teatro Coliseum e patrocinado polas organizacións obreiras e agrarias e os partidos de esquerda. As dúas peticións máis destacadas foron a amnistía xeral e o restablecemento das garantías constitucionais. Do texto da carta tamén se desprende claramente a certeza da militancia comunista de Antonio e Corbacho.
A continuación ofrecemos outra carta de data posterior:
Estimado camarada: Salud. Recibi tu ultima carta y veo que aun te sientes mal pues lo siento de corazon, yo lo que te pido es que procures estar tranquilo pues a hora es el mopmento que ay que tener mas fuerza. [...] Y siento no poder desde aquí constituirme en un Doctor y mandarte un medicamento para que tu no sufrieras nada; por lo menos mientras estuvieses a hi.
Me perdonarás por no averte escrito antes pues como se aproxima el dia de las elecciones me fue imposible acerlo antes; por eso no lo heché en holbido.
Camarada estamos trabajando mucho para la propaganda electoral, y además tenemos el triunfo seguro, nadie podrá detener el Blóque Punpular anti fazcista ho mejor dicho el Bloque Obrero. [...]
Hoy estuve con tu compañera y con las niñas y estan bastante vien eso constituye una gran alegría para mi y para todos nosotros. Me dices en tu carta las molestias que nos causa atender con todo respecto a tu compañera y alas niñas, pues e de decirte por mi parte que no hay molestias posibles en cuanto atender a un acto humanitario y a de más es un dever de todo buen compañero en defender y ayudar con todas sus fuerzas a una familia de un hombre que caído en las manos de ...autoritario de un poder que no es digno de ...por defender un hideal. Por buscar una Sociedad mas sana. [...]
Interesante a referencia á compañeira de Corbacho, Elvira Lodeiro (fusilada en decembro do 36) e ás dúas fillas, atendidas pola solidariedade de Antonio e resto de camaradas; felizmente e dentro do traballo do proxecto A Memoria das Mulleres, a compañeira Montse Fajardo púxolle imaxe e biografía á nai e ás fillas.

domingo, 6 de noviembre de 2016

Mulleres no estraperlo.


Eran tempos de fame e racionamento; na década dos corenta, o estraperlo a pequena escala foi o medio de subsistencia de moitas familias e, nesta actividade, foron as mulleres as máis activas. Había un circuíto de mercancías intervidas entre a zona de costa e o interior da provincia pontevedresa no que traían fariña, queixo e outros produtos do campo e levaban café, azucre, arroz etc, sempre burlando o control da Guardia Civil e dos axentes da fiscalía de taxas. Era habitual a utilización dos ómnibus que facían transporte de mercancías e persoas a feiras e festas dos pobos do interior; neles compartían viaxe feirantes e contrabandistas con carteiristas e moinantes. Un caso moi interesante e que serve de exemplo desta actividade e das circunstancias das mulleres que a ela se adicaban é o que relatamos a continuación.
Con motivo da feira na Estrada, ás oito da mañá do sete de xuño de 1948, a Guardia Civil montou un control no quilómetro 115 da carreteira a Santiago; tiñan confidencias de que varios contrabandistas levarían mercancías intervidas nos autobuses con destino a aquela. Deteñen dous ómnibus, un que tiña por propietario ao veciño de Xeve José Sanmartín no que atoparon: 18 kg de café, 54 de azucre, 35 de garavanzos, 6 de arroz, 2,4 de chocolate e 2 de sopa. No autobús de Manuel Palmeiro, de Vilaboa, 15 kg de café, 55 de azucre, 25 de garavanzos, 6 de sopa e 4 de xabón. Ningún dos pasaxeiros se presentou como propietario agás Isaura Pazos, que recoñeceu ser a dona dunha cesta con 6 kg de arroz, 4 de azucre, 1 de garavanzos e unha libra de chocolate.
Cando os gardas incautan a mercancía, Isaura, Rosalía Goris e as irmás Carme e Matilde Casalderrey baixaron do ómnibus 
insultando a la fuerza y tratando de agredirla, para lo que arrojaban sobre la misma los bultos de mercancía que había sido intervenida y piedras, excitaban al resto de los viajeros que se unieran a ellas en su propósito de agredirles e impedir el que se llevase a cabo la intervención de la mercancía.
 Parece ser que chamaran atracadores e ladróns aos gardas. Segundo a forza pública, os donos e o resto dos viaxeiros comportáronse ben e en todo momento estiveron de parte dos gardas.
O suceso podería ser un máis dos centos de incautacións de mercancías dos que dan conta os listados de sancións da época, pero a identidade das mulleres que se resisten á actuación policial préstalle singular relevancia ao caso. Rosalía Goris Cousido, 38 anos, casada, natural de Baión e residente en Pontevedra, era unha habitual do contrabando; en data tan tardía como no ano 1965 sería multada polo tribunal de Contrabando de Pontevedra por un importe de 1134 pesetas e o comiso dos xéneros intervidos. (BOE 5-4-1965). Recoñece que tirou os garavanzos á carreteira. Isaura Pazos Campos, 31 anos, viúva, natural de A Estrada e residente en Pontevedra, aduce que a mercancía era para súa nai, que residía naquela vila, e nega as agresións e insultos, pois só se limitara a forcexar co garda que lle quería retirar a cesta. Apunta o xesto solidario de moitas traballadoras do campo que dicían aos gardas que lles deixaran a mercancía ás mulleres. As irmás Casalderrey Dios, Carmen, 39 anos, viúva, e Matilde, 49 anos, casada, as dúas residentes en Lérez, declaran que non levaban mercancías xa que ían compralas á feira e que, vendo que Rosalía se desmaiaba, dixéranlles aos gardas “que había que tener más corazón, que todos eran de carne humana y que no había derecho.”
As catro son procesadas por un delito de insulto a forza armada; o consello de guerra celebrouse o 7 de decembro de 1948 e foron condenadas a seis meses e un día de prisión. Pero a esta condena había que sumarlle a sanción da delegación de Facenda. Carmen e Matilde, nun escrito no que solicitan a liberdade provisional para atender os coidados da casa e as necesidades familiares, fan constar que a cada unha lles impuxeran a multa de 1260 pesetas que estaban pagando en pequenos prazos por carecer de medios económicos. Preocupadas polos fillos menores de idade, escriben:
 Si ambas fuésemos encarceladas, estas tres criaturas, en edad tan crítica y de salud tan delicada, quedarían en el más completo abandono y miseria.
 De nada lles valería a súa carta, o 17 de xaneiro de 1949 reingresan no cárcere, na que estarían ata o 18 de xuño, data na que son postas en liberdade.
Carme Casalderrey Dios era a viúva de Albino Sánchez Leiro “ O Perrita fusilado o 17 de abril de 1937. Isaura Pazos fóra a muller do membro da resistencia antifascista Higinio Carracedo Ruzo, morto o 28 de novembro de 1938 nunha acción na que foi abatido por gardas civís e falanxistas; na autopsia do guerrilleiro consta como causa da morte a de “inhibición cerebral”; Isaura fora condenada por un delito de auxilio á rebelión, acusada de esconder e axudar a Higinio. En consello de guerra celebrado o 9 de marzo de 1939 impuxéronlle a condena de 12 anos e un día de reclusión temporal que foi conmutada a dous anos. Queda para outra entrada escribir máis polo miúdo da vida das persoas protagonistas.

martes, 1 de noviembre de 2016

A morte de José Domingo González "O Tapiceiro"


José Domingo González Boullosa nacera na parroquia pontevedresa de Marcón e vivira algúns anos en Santiago, antes de residir en Vilagarcía, casou con Rosalía Génova coa que tivo tres fillas e un fillo; tapiceiro de profesión, era un destacado militante do partido comunista. No 1934 foi detido por excitación á rebelión e no 1935 multárono con 150 pesetas por distribución de follas clandestinas. Participou como vogal no Comité da Fronte Popular en representación do seu partido.
O 7 de agosto foi detido en Lantaño (Portas) por membros da Guardia Cívica daquela localidade e entregado á Guardia Civil. No interrogatorio manifesta que, o 20 de xullo de 1936, participou nunha reunión do Comité de Defensa da República que se celebrou no concello de Vilagarcía, que este comité veuse desbordado polas masas obreiras que pedían armas e que estaban dirixidas por membros da CNT e algúns da UGT, que rexeitaron a dito comité por non querer “concomitancia ni ingerencias de elementos políticos, a los que doctrinalmente consideran como indeseables.” Afirma que, como consecuencia do anterior, marchou para a súa casa ata que o día 24 de xullo detiveron a súa muller. Por medo aos fascistas, fuxiu e pasou a noite nunha casa de Abalo e de alí marchou a Setecoros (Valga) onde o acolleu o cura. Alí residiu ata o 3 de agosto, día en que desexando ver os seus fillos, marchou a Lantaño onde o deteñen.
O cura, Santiago Garrido Álvarez, coñecía a Domingo porque traballaba na ebanistería do seu cuñado e afirma “que cumpliendo con un deber de conciencia” o acollera na casa; tamén recoñece que tivera acollido uns días a outro fuxido de Vilagarcía: Miguel Sanmartín. Preguntado por se coñecía a militancia comunista de Domingo, dixo que sabía da súa militancia pero “al verlo en su casa en la actitud dicha le alabó su determinación de separarse de todo conflicto.”
Os días de José Domingo estaban contados, o acostumado informe do comandante da Guardia Civil, Joaquín Velarde, datado o 9 de outubro de 1936, confírmanos a realización do “paseo” amparado no habitual intento de fuga:
Al ser conducidos en la noche de ayer los presos Severino García Teijeiro, José Domínguez [sic] González Boullosa y Juan Bacariza Sánchez por el Corneta Casimiro Álvarez Rincón y Guardia segundo Agustín López Ferrero, ambos del puesto de esta Cabecera, al llegar a las inmediaciones de la Villa de La Estrada y como si previamente se hubieran puesto de acuerdo, aprovechando que el autocar que los transportaba acortó la marcha en una curva pronunciada, se arrojaron los tres del referido vehículo dándose a la fuga, siendo perseguidos por la fuerza conductora que inmediatamente se apeó del coche y les hizo varios disparos de fusil por consecuencia de los cuales resultaron muertos los referidos presos, cuyos cadáveres fueron trasladados al depósito del cementerio de La Estrada.
A defunción non aparece inscrita no rexistro estradense senón no de Vilagarcía nunha anotación feita o 3 de abril de 1937, efectuada de acordo coa comunicación e orde “de la Superioridad.”
Na ponte do Regueiro houbo nese día outros mortos, tamén “paseados”: Manuel Guillán Abalo, Ramón Muiños e Jesús Froiz.

sábado, 8 de octubre de 2016

Moaña, outubro de 1934.


Os sucesos revolucionarios de outubro de 1934 tamén deron lugar a diversas accións na nosa zona; nunha entrada anterior demos conta do sucedido en Pontevedra capital e nas tres entradas anteriores ampliamos a información. Nesta ocasión aproveitamos para dar a coñecer unha forma de propaganda revolucionaria moi alonxada da práctica sindical actual: os pasquíns  nos que se convocaba ou se impartían consignas aos obreiros, confeccionados a man na maioría dos casos, aparecían asinados, como se dunha carta se tratase, por algúns membros do comité de folga. Este foi o caso do sucedido no Morrazo cando se convocou folga xeral a primeiros de outubro do 34; dirixían o comité de folga destacados militantes socialistas da zona, principalmente de Marín, que elaboraron un manifesto pedindo aos traballadores que non se reincorporasen ao traballo. Utilizaron algúns parágrafos do escrito para elaborar avisos que se colocaron en distintas localidades, no caso dos exemplares atopados referíanse á vila de Moaña e estaban asinados por José Gómez Martí, Jesús Canda, Cristóbal Peñín, Miguel Briones e Francisco López Crespo. Pode apreciarse a importancia da agrupación socialista marinense na dirección do conflito. Os asinantes foron detidos naquelas datas e represaliados logo do golpe de 1936, un deles (Peñín) foi fusilado e de Gómez Martí non se tiveron novas ("paseado"?).
O texto do manifesto era o seguinte:
Al Pueblo de Moaña.
¡¡ Trabajadores!! ¡Ciudadanos!
España entera se revuelve ahora, y enérgica contra el fascismo degradante y opresor que pretende convertir al pueblo español en una manada de esclavos hambrientos y sumisos.
A este gesto sublime y significado de los trabajadores, se unió el pueblo de Moaña haciendo honor a su historia rebelde y ansiosa de libertad y trabajo. Y esta actitud viril ha de conservarla mientras nuestros hermanos libran batallas encarnizadas por romper las ligaduras de la esclavitud.
Que nadie absolutamente nadie vuelva al trabajo hasta que se dé la orden general de hacerlo.
Por nuestra liberación y hasta aplastar al fascismo reaccionario todos en pie.
El Comité de Huelga.

jueves, 15 de septiembre de 2016

Militantes das Mocedades Galeguistas en Pontevedra.


Nunha entrada anterior escribimos sobre diversas actividades da Federación de Mocedades Galeguistas en Pontevedra. Para completar a información, ofrecemos un listado dos membros das Mocedades na capital pontevedresa a finais do ano 1934. Facemos constar a profesión nos contados casos nas que non son estudantes, a idade figura entre parénteses e respectamos a ortografía orixinal.

Álvarez González, Antón, (19), R/ Benito Corbal.
Arines Escariz, Ramón (17), Estación de Figueirido.
Bastida, Francisco (18), Residencia de Estudiantes.
Blanco Lores, Celestino (18), O Burgo.
Buxán Rivas, Manuel (19), Pedra Picada (Lérez).
Buxán Rivas, Victoriano (18), Pedra Picada (Lérez).
Casalderrei, Manoel (19), O Socorro (Lérez). Dependente.
Castro Álvarez, Xulio (19), Bar Limpias.
Cores Abuín, Manoel (17), O Burgo.
Dios Vidal, Ramón (19), R/ Joaquín Costa.
Eiras, Telesforo (19), Pedra Picada (Lérez). Reloxeiro.
Filgueira González, Manoel (19), R/ Arzobispo Malvar.
Fontenla Méndez, Xosé L. (19), Rúa da Barca.
Gómez Otero, Demetrio (19), R/ Santa María.
González García, Enrique (19), R/ Sagasta.
Manso, Manuel (19), Residencia de Estudiantes.
Míguez Alonso, Antón (20), R/ Sarmiento.
Pérez Canicoba, Alfonso (18), Pedra Picada (Lérez).
Pérez Canicoba, Antón (17), Pedra Picada (Lérez).
Portas, Manuel (19), A Gándara (Lérez). Estudante/ Dependente.
Rodríguez Ruibal, Manoel (19), O Burgo.
Rodríguez Seoane, [non figura o nome] (19), R/ Isabel II.
Taboada Tabanera, Prudencio (19), Rúa Alta. Est./mestre.
Valenzuela Otero, Ramón (19), Alba.
Vilas Loureiro, Maximino (20), Hotel Madrid.
Vilas Peña, Xosé (19), O Burgo. Empregado.
Villar Agra, Amador (19), Ponte dos Gafos.

sábado, 20 de agosto de 2016

Federación de Mocedades Galeguistas.



A Federación de Mocedades Galeguistas (F.M.G.) era a organización xuvenil do Partido Galeguista e, en Pontevedra, ocupaba dependencias no local do partido na rúa Tetuán. A finais do 1934 contaba cunha afiliación de vinte e sete membros, na práctica totalidade estudantes de instituto e de maxisterio, con idades comprendidas entre os 17 e 20 anos e que pagaban unha cota mensual de 75 céntimos. Entre os afiliados atopamos os irmáns Buxán Rivas, Xosé L. Fontenla Méndez, Demetrio Gómez Otero, Manuel Rodríguez Ruibal ( “Malecho”), Ramón de Valenzuela, Ramón Dios Vidal e Enrique González García, entre outros. A secretaría executiva estaba composta por Prudencio Taboada Tabanera, mestre, como secretario xeral, Manuel Portas de secretario de organización e Amador Villar como secretario de propaganda.
Na capital pontevedresa tiveron moita actividade, cunha actitude moito máis radical que o partido galeguista, tanto nas actuacións na rúa como nos postulados políticos.
Proba do anterior son os sucesos que tiveron lugar o 17 de decembro de 1934: en pleno estado de guerra derivado dos sucesos de outubro e con Castelao e Bóveda no desterro, un grupo duns oito membros das Mocedades acompañados polo vogal da directiva do Partido Galeguista Francisco Gastañaduy Ozores, efectúa un reparto de propaganda “marcadamente separatista” na praza da Ferrería. Foron observados por un grupo de tres mozos dereitistas encabezado por Vicente Couceiro Amor que tentaron impedir o reparto; non o logran debido á desigualdade de forzas e denuncian os feitos ao capitán de asalto que se encontraba na praza. Tamén afirman que Gastañaduy os insultara chamándolles “desgraciados españoles fascistas y que les iba a aplastar los seis testículos.”
A folla que repartían tiña o seguinte texto:
Lembranzas da F.M.G. Hoxe: 17 de Nadal do 1934. Fai 451 anos que asesiñaron en Mondoñedo ao mártir da liberdade galega: Mariscal Pardo de Cela. ¡Viva Galiza Ceibe! 
 O custe da impresión correra a cargo de achegas persoais de galeguistas.
A policía detivo a Manuel Manso Rodríguez, Prudencio Taboada Tabanera, José de Castro Arines ( cumpría o servizo militar) e Francisco Gastañaduy, acusados de repartir as follas; rexistran o local do Partido Galeguista e incautan diversa documentación e propaganda, así como unha bandeira galega que nun dos ángulos tiña unha estrela de cinco puntas de cor verde. A cousa non remata aí pois, á noitiña, Vicente Couceiro denuncia na comisaría que fora maltratado e insultado por Xosé L. Fontenla debido á súa actuación nos feitos.
No eido cultural, destacamos a publicación do folleto “Berro en lembranza dos Herois de Carral”, texto dunha charla impartida en Pontevedra por Xosé Mª Álvarez Blázquez en maio de 1934; esta publicación era o número un da Sección de Educación Cultural e Patrióteca (sic) do grupo pontevedrés.
No terreo estritamente político, os seus plantexamentos achegábanse ao independentismo; como exemplo temos unha folla dirixida aos labradores galegos pero, contradicindo algúns dos seus parágrafos, escrita en castelán. Nela falan da riqueza de Galicia, das penalidades da emigración, dos impostos abusivos, do centralismo da monarquía e da república.
En Madrid son los amos y nosotros somos los criados. Los cuartos son nuestros, el sudor es nuestro, el trabajo lo ponemos nosotros, pero ellos lo administran para tener en Madrid y en Barcelona y en Sevilla buenos palacios, mientras nosotros no tenemos ni casa para la escuela y nuestros hijos y el maestro tienen que vivir en cuadras. Labrador, hermano labrador, piensa en esto que te decimos y no lo olvides nunca: si Galicia se separase de España, si Galicia no tuviese nada que ver ni con Madrid, ni con Barcelona, ni con Sevilla, Galicia sería la nación más rica del mundo.
Continúa cunha serie de consellos, nos que mestura castelán e galego (este nas respostas que deberían dar os agricultores):
- Cuando vengan a la aldea a echar discursos, tú contesta: que me falen da miña terra porque o demáis non me importa.
- Cuando te hablen en castellano, contesta siempre en gallego, que es tu lengua y todos tienen obligación de saberlo.
- Cuando eche los discursos un castellano, contéstale: vostede vaya arreglar a súa casa que aquí arreglámonos nós.
- Donde veas la bandera de España di: que poñan tamén a bandeira galega, que é a miña.
- Y si alguno te dice que Galicia es mala tierra, que nuestra lengua es fea, que aquí no sabemos gobernarnos, que tenemos que vivir siempre con caciques, que tenemos que dar el voto a los señoritos de Madrid, colle unha estaca e pártelle a cabeza.